Երկաթի անբավարարությունը երեխաների մոտ

Երկաթի անբավարարությունը (անեմիան) ամենատարածված սննդային խնդիրն է երեխաների մոտ ողջ աշխարհում, ներառյալ Հայաստանում։ Համաշխարհային առողջապահության կազմակերպության տվյալներով՝ 5 տարեկանից փոքր երեխաների 25%-ն ունի երկաթի անբավարարություն։ Քանի որ վաղ ախտանիշները հաճախ անտեսանելի են, շատ ծնողներ չեն գիտակցում խնդրի առկայությունը։ Այս հոդվածը կօգնի ձեզ ճանաչել նշանները և իմանալ՝ ինչ քայլեր ձեռնարկել։

Ինչու՞ է երկաթն այդքան կարևոր

Երկաթը հանդիսանում է հեմոգլոբինի՝ արյան մեջ թթվածին փոխադրող սպիտակուցի, հիմնական բաղադրիչը։ Առանց բավարար երկաթի՝

• Արյան բջիջները չեն կարող արդյունավետ թթվածին տեղափոխել
• Ուղեղի զարգացումը դանդաղում է (հատկապես 6 ամսից 3 տարեկան երեխաների մոտ)
• Իմունային համակարգը թուլանում է
• Մկանները հոգնում են արագ
• Աճը կարող է դանդաղել

Հատկապես կարևոր է, որ վաղ տարիքում առաջացած երկաթի անբավարարությունը կարող է ունենալ երկարաժամկետ ազդեցություն ճանաչողական զարգացման վրա։

Որո՞նք են երկաթի անբավարարության նշանները

Երկաթի անբավարարության ախտանիշները զարգանում են աստիճանաբար։ Հիմնական նշանները՝

• Գունատ մաշկ, հատկապես դեմքի, ձեռքերի ափերի, ստորին կոպերի ներքին մասում
• Հաճախ հոգնածություն և թուլություն
• Ախորժակի կորուստ կամ տարօրինակ բաների ցանկություն (հող, սառույց՝ կոչվում է «պիկա»)
• Դանդաղ աճ կամ քաշի կորուստ
• Դյուրագրգռություն և տրամադրության փոփոխություններ
• Հաճախ վարակներ (ցույց է տալիս թուլացած իմունիտետ)
• Ուշադրության կենտրոնացման դժվարություն դպրոցում
• Շնչահեղձություն թույլ ֆիզիկական ակտիվությունից
• Արագ սրտի բաբախյուն

Կարևոր է հասկանալ, որ մի քանի ախտանիշների առկայությունը անպայման չի նշանակում երկաթի անբավարարություն։ Միակ վստահելի ճանապարհը արյան անալիզն է։

Ո՞ր երեխաներն ունեն ավելի մեծ ռիսկ

• 6-12 ամսական նորածիններ, ովքեր ստանում են միայն կաթ (առանց երկաթով հարստացված ձավարների)
• 1-3 տարեկան երեխաներ, ովքեր շատ կաթ են խմում (օրական 700 մլ-ից ավելի) — կաթը խանգարում է երկաթի յուրացմանը
• Ընտրողաբար ուտող երեխաներ, ովքեր խուսափում են մսից
• Դեռահաս աղջիկները դաշտանային ցիկլի սկզբից հետո
• Բուսակեր կամ վեգան երեխաներ
• Վաղաժամ ծնված երեխաներ
• Ակտիվ սպորտով զբաղվող երեխաներ և դեռահասներ

Ինչպե՞ս կանխել երկաթի անբավարարությունը սննդի միջոցով

Երկաթը երկու տիպի է. Հեմ երկաթ (բարձր յուրացում, 15-35%) — կենդանական աղբյուրներից՝

• Կարմիր միս (հատկապես տավարի լյարդ)
• Հավի և հնդկահավի մուգ միս
• Ձուկ (հատկապես սարդինե, թունա)

Ոչ-հեմ երկաթ (ցածր յուրացում, 2-20%) — բուսական աղբյուրներից՝

• Ոսպ և լոբազգիներ
• Սպանախ և կանաչ տերևավոր բանջարեղեն
• Չորանոց (ծիրան, սալոր, չամիչ)
• Երկաթով հարստացված ձավարներ

Կարևոր խորհուրդ։ Բուսական երկաթի յուրացումը կարող է կրկնապատկվել, եթե ուտեք այն Վիտամին C-ով հարուստ սննդի հետ (նարինջ, պղպեղ, լիմոնի կաթիլ սննդի վրա)։ Խուսափեք երկաթի հետ միաժամանակ ուտել կաթնամթերք (կալցիումը խանգարում է կլանմանը) կամ թեյ/սուրճ (տանինները խանգարում են կլանմանը)։

Ե՞րբ դիմել բժշկի

Անպայման դիմեք մանկաբույժի, եթե նկատում եք մի քանի ախտանիշների միաժամանակյա առկայություն, աճի դանդաղում, համառ հոգնածություն կամ գունատ մաշկ, որը չի անցնում։ Բժիշկը կտա արյան անալիզ՝ ստուգելու համար հեմոգլոբինը (Hb), ֆերիտինը (երկաթի պաշարների ցուցանիշ) և արյան հաշվարկը։ Եթե հաստատվի անբավարարությունը, բժիշկը կնշանակի երկաթի հավելումներ։ Բժշկի նշանակմամբ՝ կարող են օգտագործվել մանկական երկաթի հավելումներ, ինչպիսին է ChildLife Essentials® Հեղուկ Երկաթը՝ իր հեշտ յուրացվող բիսգլիցինատ ձևով։ Կարևոր՝ երբեք ինքներդ չտաք երկաթի հավելումներ առանց բժշկի նշանակման։ Չափից ավելի երկաթը կարող է վնասակար լինել։